บ้านเราเมืองเรา

สวัสดีค่ะชาวกิ๊วก๊าว... คงไม่มีใครในที่นี้ที่ไม่ทราบว่าเมืองหลวงของไทยคือประเทศอะไรนะคะ คำตอบที่ทุกคนภาคภูมิใจก็คือ กรุงเทพมหานคร ของเรานั่นเอง มาคราวนี้ปุราณจะพาเพื่อนๆ เที่ยวชมกรุงเทพฯ ของเราค่ะ
กรุงเทพฯ ปัจจุบันเป็นมหานครขนาดใหญ่แห่งหนึ่งของโลก ที่มีประชากรอยู่อาศัยอย่างแออัดยัดเยียด คนกรุงเทพฯ เกือบทั้งหมดเคลื่อนย้ายมาจากที่อื่น ชุมชนดั้งเดิมของกรุงเทพฯ มีพัฒนาการมาตั้งแต่ยุคต้นกรุงศรีอยุธยา ในชื่อที่รู้จักกันดีว่า บางกอก แต่เดิมนั้นพื้นที่บริเวณบางกอกเป็นสวนค่ะ ชาวบางกอกจึงมีอาชีพเป็นชาวสวน ตั้งบ้านเรือนอยู่ห่างๆ ตามลำน้ำเจ้าพระยาสายเดิม ปัจจุบันเรียกว่าคลองบางกอกน้อยและคลองบางกอกใหญ่ รวมถึงลำคลองสายอื่นๆ ด้วย เรามาว่ากันด้วยเรื่องระวัติของพื้นที่บริเวณกรุงเทพฯ กันก่อนดีไหมว่ามันมีที่มาอย่างไร

   ตามประวัติแล้วบริเวณกรุงเทพฯ และบริเวณปริมณฑล เป็นแผ่นดินใหม่ที่เกิดจากตะกอนลำน้ำหลายสายที่ไหลมาจากทางเหนือ เมื่อหลายพันปีมาแล้ว ขอบเขตของอ่าวไทยอยู่ลึกขึ้นไปถึงบริเวณที่เป็นจังหวัดลพบุรีเชียวนะคะ ส่วนกรุงเทพฯ รวมทั้งจังหวัดอื่นๆ ที่อยู่ใกล้เคียงล้วนอยู่ใต้ทะเล การทับถมของตะกอนที่อาศัยเวลานานหลายพันปี ทำให้ขอบเขตของอ่าวไทยหดลงเรื่อยๆ จากนั้นก็เกิดชุมชนหมู่บ้านทางทิศใต้ บนเส้นทางคมนาคมไปออกอ่าวไทย กรุงเทพฯสืบเนื่องมาจากกรุงธนบุรี ตั้งอยู่บริเวณที่เรียกแต่โบราณว่าบางกอก ตรงบริเวณที่แม่น้ำเจ้าพระยาไหลคดเป็นรูปที่โค้งเป็นรูปเกือกม้า ในสมัยกรุงศรีอยุธยาบางกอกของเรานี่แหละที่เป็นย่านพักสินค้าที่ดีที่สุด เพราะเส้นทางที่จะผ่านต่อไปต้องเสียเวลามาก เนื่องจากลักษณะคดโค้งของแม่น้ำเจ้าพระยาเดิม จึงยิ่งทำให้ชุมชนขยายใหญ่โตตามไปด้วย
   แล้วเป็นมายังไงกรุงเทพฯ ถึงได้มาเป็นเมืองหลวงของเราได้ เพื่อนๆ คงจะพอทราบกันมาบ้างแล้วใช่ไหมคะว่า กรุงธนบุรีนั้นเราเรียกว่าเมืองอกแตก เพราะมีแม่น้ำเจ้าพระยาผ่ากลางเมือง ทำให้มีเมืองสองฝั่ง คือฝั่งตะวันตกกับฝั่งตะวันออก คลองคูเมืองฝั่งตะวันตกของกรุงธนบุรีเชื่อมแม่น้ำเจ้าพระยา ตั้งแต่สะพานปิ่นเกล้าถึงปากคลองตลาด มีซากอิฐฐานรากกำแพงเมืองเดิม เหลือเป็นแนวอยู่ริมคลอง เมื่อจัดการบ้านเมืองกรุงธนบุรีที่เกิดความวุ่นวายจนสงบราบคาบแล้ว พระบาทสมเด็จ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกเสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติเป็นปฐมบรมราชจักรีวงศ์ ขณะนั้นยังประทับอยู่ในพระราชวังเดิมที่กรุงธนบุรีฝั่งตะวันตก จึงได้มีพระบรมราชโองการสั่งให้พระยาธรรมาธิกรณ์ กับ พระยาวิจิตรนาวี เป็นแม่กองสร้างพระมหานครและพระบรมมหาราชวังขึ้นใหม่ ตรงริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก ตรงข้ามพระราชวังกรุงธนบุรี บริเวณนี้ชาวจีนกับชาวญวนตั้งถิ่นฐานเป็นชุมชนกันมาอยู่ก่อนแล้ว ตั้งแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยานั่นแหละค่ะ จึงทรงโปรดให้ชาวจีน ทั้งหมดย้ายไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่แห่งใหม่ ซึ่งมีอาณาบริเวณเป็นสวน ตั้งแต่คลองสามปลื้มจนถึงคลองวัดสามเพ็ง นั่นแน่เพื่อนๆ คุ้นชื่อนี้บ้างไหมคะ ก็ในปัจจุบันนี้ บริเวณนี้ก็คือบริเวณย่านสำเพ็งไงคะ ส่วนชุมชนชาวญวนส่วนหนึ่งก็ย้ายไปอยู่นอกกำแพงพระนครค่ะ โดยในครั้งนั้น ทรงโปรดเกล้าให้สร้างพระอารามขึ้นในพระราชวังเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรแก้วมรกต พระราชทานนามว่าวัดพระศรีรัตนศาสดาราม เช่นเดียวกับวัดพระศรีสรรเพชรญ์ในพระนครศรีอยุธยา แล้วอัญเชิญพระเแก้วมรกตจากวัดอรุณมาประดิษฐานที่วัดพระศรีรัตนศาสดารามจนถึงทุกวันนี้ค่ะ
   พอพูดถึงวัดพระแก้วแล้วก็ต้องกล่าวถึงสนามหลวงซึ่งเป็นที่สาธารณะกลางกรุงตามอย่างโลกตะวันตก สนามหลวงมีมาแต่แรกสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ อยู่ระหว่างพระบรมมหาราชวังหรือวังหลวง กับพระราชวังบวรสถานมงคลหรือวังหน้า เป็นบริเวณที่โล่งจัดให้มีขึ้น อย่างสนามหน้าจักรวรรดิของพระนครศรีอยุธยา ใช้เป็นที่สร้างพระเมรุถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์ชั้นสูง จึงเรียกว่า ทุ่งพระเมรุ ไงคะ ดังเช่นกรณีงานพระเมรุมาศถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี สมเด็จย่าของชาวไทยเมื่อพุทธศักราช 2539 นอกจากนี้แล้วสนามหลวงยังเคยใช้เป็นที่ทำนาของหลวงด้วยค่ะ ในปัจจุบันก็ยังคงมีประเพณีที่เป็นขวัญและกำลังใจ ให้กับชาวนาไทย นึกออกไหมคะเพื่อนๆ ว่าเป็นประเพณีอะไร...ก็ประเพณีแรกนาขวัญในงานวันพืชมงคลที่เราเคยเห็นการถ่ายทอดสด ทางโทรทัศน์เป็นประจำทุกปีนั่นแหละค่ะ

สนามหลวงนั้นมีถนนราชดำเนินตัดผ่าน ซึ่งในปัจจุบันก็กลายเป็นศูนย์รวมของชีวิตและวิญญาณทางการเมืองสมัยใหม่ เริ่มมาจากสนามหลวงเป็นแหล่งไฮด์ปาร์คแสดงความคิดเห็นทางการเมือง เป็นแหล่งชุมนุมหาเสียงทางการเมืองของพรรคการเมืองต่างๆ จนในบางครั้งก็กลายเป็นที่ชุมนุมเคลื่อนไหว ให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งยิ่งใหญ่ ตั้งแต่ยุค 14 ตุลาคม 2516 และ 6 ตุลาคม 2519 รวมทั้งเหตุการณ์พฤษภาคม 2535
ปุราณยังมีสถานที่ต่างๆ รอบเกาะกรุงเทพฯ ที่น่าสนใจ รวมทั้งประวัติความเป็นมาที่จะพาเพื่อนๆ ไปชมอีกหลายแห่งเชียวค่ะ ในสมัยเป็นนักเรียนมัธยมนั้น ปุราณก็ใช้ชีวิตอยู่ในแถบๆ นี้เป็นเวลานานทีเดียว คราวนี้คงพาเพื่อนๆ ไปเที่ยวชมไม่ครบแน่ๆ เลย เอาไว้คราวหน้าเรามาเที่ยวชมกรุงเทพฯ กันต่อนะคะ คราวนี้ปุราณขอไปรำลึกความหลังครั้งยังเป็นเอ๊าะๆ ก่อนนะคะ แล้วคราวหน้าจะมาเล่าให้ฟังค่ะ

โดย...ปุราณ
puran@kewkaw.com